Overgave aan de dans van het leven

Neem je Innerlijke Criticus vooral niet te serieus

‘Ben je niet goed geworden, achterlijke idioot?’ Dit zou een verwensing kunnen zijn van een verhitte automobilist of van een uitgeputte moeder naar haar kind. Niets is minder waar. Het waren mijn woorden en ze waren gericht tot… mij. Ik zal toelichten waarom ik deze woorden ‘verdiende’.

Lars Faber

Het zal een jaar of tien geleden zijn dat ik op een ijzige winterdag op het strandvanScheveningen liep met mijn hond. Zij was aanstekelijk vrolijk. Ik liep zoals altijd met mijn handen in mijn zakken, schouders bij elkaar, kin naar beneden. Laten we het de ‘zie mij vooral niet’- houding noemen. ‘Ik besta niet’ zou ook kunnen voldoen. Ik keek naar mijn hondje en ietsvanhaar enthousiasme stak me aan. Er kwam een stemmetje in mij op dat zei: ‘Zwaai eens lekker met je armen’. Direct daarop kwam de gewraakte zin die eindigde op ‘achterlijke idioot’. Ik schrok me kapot. Was ik gek aan het worden? Schizofreen? Multiple personality disorder? Ik besloot deze gedachten te laten varen en de donkere, nare stem te tarten. Ik tilde mijn armen iets op, waarop de stem gelijk inviel met: ‘En wat nou als de mensen kijken?’ Ik keek om me heen en zag in de verste verte geen sterveling. Niemand die de winterkou trotseerde. Ik draaide rondjes met mijn armen. Mijn Afrikaanse Ridgeback  Shanook werd wild. ‘Yessss, baas is gek geworden!’ moet ze gedacht hebben, want ze begon wild tegen me op te springen. Er ging een golfvanenergie door me heen: plaatsvervangende schaamte gemengd met onvervalste levensenergie.

Het was de eerste keer dat ik zó knalhard tegen mijn innerlijke begrenzing was aangebotst. En er doorheen was gebroken. Tot die tijd was de ijzige stem, die ik later als de Innerlijke Criticus zou leren kennen, werkzaam achter de schermen waar ik hem niet hoorde. Zolang ik me maar aan de innerlijke regelgeving hield!

Hele familie van ‘ikken’

Pas later leerde ik dat we allemaal gezegend zijn met een hele familie aan zelven, die vanbinnen om de macht strijden. Vaak volledig op de automatische piloot, zonder dat je je er ook maar enigszins bewust vanbent. Hal & Sidra Stone, de grondleggers vande Psychologie der Zelven, noemen dit het operationele ego. Althans, zo leerde ik toen ik Voice Dialogue (de techniek om met deze zelven te spreken) ging studeren. Ik begon mij af te vragen waarom het ons niet eerder wordt verteld in onze ontwikkeling – ergens op de lagere school bijvoorbeeld – dat we een hele familie aan ‘ikken’ hebben. Waarom zo geheimzinnig doen over iets dat zo voor de hand liggend is? Waarom eerst jarenvan workshops, therapie, opleiding en andere dwaalsporen volgen, om te ontdekken hoe wevan binnen functioneren? Het frapante is ook nog eens, zo ontdekte het echtpaar Stone, dat de Innerlijk Criticus ook nog eens al die cursussen die wij volgen mee volgt, zodat hij je om je oren kan slaan met dat wat je geleerd hebt. Zo weet hij precies hoe lang je zou moeten mediteren, maar ja hè, je bent te lui om voor de duvel te dansen. Hij weet wat je zou moeten eten en hoeveel je zou moeten bewegen, dan zou je tenminste niet zo dik zijn. Hij weet precies hoe je een modelmens moet zijn dat de goedkeuringvan anderen kan verdragen, en slaat je daar graag mee om de oren.

Niet voor de gek

Ik vind het jammer dat de oosterse denkrichtingen de Criticus (nog) nooit ontdekt of benoemd hebben. Je kunt je overgeven aan de ‘hoogste’ leringen en nimmer een beeld krijgen vanwie er vanbinnen werkelijk de scepter zwaait. Je kunt mediteren tot je een ons weegt, zodra je de dojo uitloopt en je jas aandoet, klimt de Criticus ook weer op je schouders. Master of disguise. En gek genoeg heeft hij het meestal niet eens zo slecht met je voor. Als je maar luistert en je aan de (innerlijke) regels houdt, jezelf niet voor gek zet. Want dat is een vande dingen die we meer dan wat ook vrezen: afwijzing. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat uitgelachen worden bijna eenzelfde hoeveelheid cortisol in je bloed oplevert als doodsangst. Waarmee gelijk ook de functie vande Innerlijke Criticus verklaard is: hij (of zij!) beschermt je. Hij scandeert de duizenden boodschappen die je vroeger vanje ouders, leraren en andere betekenisvolle mensen kreeg. Hij weet precies wanneer je voor lul stond, te kwetsbaar was, uitgelachen en verstoten werd. En leerde – met de harde hand – je te gedragen zoals wenselijk was. En is. Want de Criticus laat zijn teugels niet zomaar vieren. No way! Liever trapt hij je nog een paar keer extra de grond in zodat je jezelf niet belachelijk maakt, dan je wat levensruimte te geven.

Mijn lieve vrouw Tanja volgt een opleiding tot Biodanzadocent. Heerlijk jezelf overgeven aan de dansvanhet leven, wat Biodanza letterlijk genomen betekent. Je voelt hem misschien al aankomen: als er één vijand isvande Innerlijke Criticus, is het wel overgave. Gevolgd door kwetsbaarheid, affectiviteit, spontaniteit, seksualiteit, creativiteit. Al die zaken die Biodanza tot leven wil wekken. Tanja zeurde al bijna een jaar aan mijn hoofd om eens mee te gaan en te ervaren hoe heerlijk bevrijdend het is. Al bijna een jaar wist ik haar te weerstaan en dreigde zelfs dat iedere keer als ze het vroeg, de kans kleiner zou worden dat ik óóit mee zou gaan. Zo’n oneerbiedig voorstel moet je tenslotte met kracht weerstaan. Maar zoals je wellicht weet, is de kracht en aanhoudingsvermogenvande vrouw toch groter dan datvande man en sneuvelde mijn laatste verzet. Ik zag hoe goed de dansweekenden haar deden, hoe veel zachter en energieker haar lichaam werd en hoe aanstekelijk de glans in haar ogen was. Het was of mijn Ridgeback mij tien jaar na dato opnieuw riep om gek te doen.

Vervuld

En daar stond ik dan op blote voeten in een gymzaal in Groningen (‘we dansen hier op blote voeten’) in een kring (‘we beginnen in een kring’) contact te maken met mijn ogen (‘we maken contact met onze ogen’).

Ik stierf een kleine duizend doden. En overleefde. Michèle, de dansjuf, nodigde mij uit (ik nodig jullie uit…’) om een zomerdans te doen (we gaan een zomerdans doen…’). En om nét wat meer te geven dan we normaal zouden geven. ‘Normaal?’ hoorde ikvanbinnen. ‘Doe normaal!’ Driemaal raden wie zich begon te melden. Juf danste de dans voor en zwaaide wild met haar armen, als een ode aan de zomer. ‘Doe normaal, dit ga jij niet doen’ hoorde ik andermaal. En herinnerde me Michèle’s woorden: ‘Als iets niet goed voelt, hoef je niet mee te doen.’ Ik dacht aan de ijzige dag op het strand. Wil ik altijd in de ijskou blijven? Of mag het ook eens zomer wordenvanbinnen? Ik besloot de dans in te zetten, of liever: de dans zette zichzelf in. Mijn handen gingen in de lucht. Voor ze halverwege waren, zei de kritische stem: ‘Nee, dat ziet er lekker uit!’ Even schrok ik, maar toen kwam er een onbedaarlijk bulderende lach los. Ik zei tegen de Criticus: ‘Hoe kan ik nou ooit ontdooien als jij me steeds bevriest?’ Ik werd vrolijk, het lachen deed mij goed. Hij probeerde het nog een keer: ‘Zie je dan niet hoe ze naar je kijken, ze denken vast dat je hen uitlacht’ ‘Jammer dan!’ antwoordde ik en zwaaide wild met mijn armen. Mijn ode aan de zomer werd onstuimiger. Ik stelde mij voor hoe mijn klasgenootjesvanvroeger, mijn kritische ouders en stoere vrienden toekeken: het deerde mij niet. Ik was los. Bevrijd. Verlicht. In oceanische liefde. Vervuld en ontroerd. Tot in de kleedkamer. Toen zei de stem: ‘Gaan we nu weer even gewoon doen?’ Maar hij klonk anders. Milder. En eerlijk gezegd is hij best te pruimen, die ouwe zuurpruim. Maar vooral niet serieus te nemen, dan is hij dodelijk vermoeiend! We dansen nu samen, en heel af en toe kan er al een glimlachje bij hemvanaf. Zie je op de dansvloer deze zomer!

Lars Faber is auteur van boeken als De Gewijde Reis, De Heldenreis en Samoerai Communicatie. www.degewijdereis.nl